Jeden z wyjątków od zasady
W polskim systemie zabezpieczenia emerytalnego zna wiele wyjątków od zasady wypłaty emerytur powszechnych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS). Jednym z nich są świadczenia dla sędziów Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku. Co ciekawe w tym przypadku uposażenia sędziów w stanie spoczynku są finansowane ze środków budżetu państwa, z części określonej jako budżet Trybunału Konstytucyjnego.
Podstawa prawna oraz klasyfikacja budżetowa
Podstawą prawną powyższego rozwiązania jest przepis art. 35 ustawy z dnia 30 listopada 2016 roku o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z tym przepisem sędziemu Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku przysługuje uposażenie w wysokości 75% ostatnio pobieranego wynagrodzenia miesięcznego, z wyłączeniem dodatku funkcyjnego. Przedmiotowe świadczenie jest waloryzowane równolegle z podwyżkami wynagrodzeń aktywnych sędziów Trybunału Konstytucyjnego. W klasyfikacji polskiego budżetu kwoty tych uposażeń znajdują się w części budżetowej 06-Trybunał Konstytucyjny, w dziale 753 – obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, w rozdziale 75312 pod tytułem uposażenia sędziów w stanie spoczynku oraz uposażenia rodzinne. W przypadku obowiązującej jeszcze ustawy budżetowej na rok 2026 na ten cel zaplanowano kwotę 19,430 mln zł.
Podmiot wypłacający uposażenia sędziów w stanie spoczynku
W przypadku sędziów Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku wypłata ich świadczeń dokonywana jest bezpośrednio przez służby finansowe Trybunału Konstytucyjnego. To ten podmiot realizuje wypłat korzystając z przyznanych mu środków. Żadne inny organ czy to Ministerstwo Sprawiedliwości czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych w żaden sposób nie uczestniczą w tych działaniach, nie są w szczególności płatnikiem tych świadczeń. Ponadto jeśli przyjrzeć się dokumentacji budżetowej Ministerstwa Finansów to można znaleźć tam, że to Trybunał Konstytucyjny wymieniany jest jako dysponent wykazujący wydatki na uposażenia sędziów w stanie spoczynku.
Obecna liczba beneficjentów
Na początku 2026 roku Trybunał Konstytucyjny wypłacał przedmiotowe świadczenia 38 sędziom w stanie spoczynku oraz 5 uprawnionym członkom rodzin. W ciągu 2026 roku do powyższej grupy powinny dołączyć dwie osoby kończące swoje misje w Trybunale w tym roku. Tak więc na 2027 rok należy razem przyjąć 45 osób uprawnionych do świadczeń wypłacanych przez Trybunał Konstytucyjny.
Co jeśli Trybunał Konstytucyjny nie dostanie środków na 2027 rok?
Ewentualny brak przyznania środków budżetowych w 2027 roku Trybunałowi Konstytucyjnemu w żaden sposób nie pozbawia osób uprawnionych do tych świadczeń prawa do ich otrzymania.
Problem jednakże w tym, że Trybunał może nie być w stanie faktycznie wypłacić tych świadczeń, jeśli jego rachunki bankowe okażą się być puste. Ale należy podkreślić raz jeszcze że brak środków w ustawie budżetowej nie powoduje formalnej utraty prawa sędziego w stanie spoczynku do uposażenia. W takim przypadku moim zdaniem uprawnione osoby powinny dochodzić swoich praw od budżetu państwa i to przed sądami powszechnymi. Jednocześnie należałoby się zastanowić jak sformułować stronę pozwaną w takim pozwie aby nie okazało się, że nawet prawomocny i opatrzony klauzulą natychmiastowej wykonalności wyrok nie będzie możliwy do wykonania z uwagi na wspomniany brak środków na rachunku bankowym. Szczególnie, że nie ma żadnych podstaw do twierdzenia że jakiś inny organ państwowy, np. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przejmie w takim przypadku zobowiązania wobec sędziów w stanie spoczynku. Uprawnieni bowiem w dalszym ciągu pozostają powiem pensjonariuszami Trybunału Konstytucyjnego, a nie stają się emerytami ZUS. Ale musimy sobie powiedzieć jasno, że nie można wykluczyć, iż brak przyznania środków Trybunałowi Konstytucyjnemu może na jakiś czas spowodować problemy finansowe dla sędziów tego organu w stanie spoczynku.
